Vitaminler

Vitaminler

Vücut için gereken bütün aşamalarda yer alan vitaminler, işlevlerini ancak minerallerle birlikte alındığında yerine getirebilir. Vitamin ve mineral eksikliği, çeşitli hastalıklara yol açar.

Vitaminler vücut için gerekli bütün aşamalarda yer almalarına rağmen, tek başlarına etkisizdir. Minerallerle birlikte alındığında işlevlerini yerine getiren vitaminler, vücut tarafından yeterli miktarlarda alınmazsa çeşitli hastalıklara yol açar.

Vitaminler yağda eriyen ve suda eriyenler olarak ikiye ayrılır.

Suda eriyenler; C ve B grubu vitaminleridir. Suyun içinde çözünen bu vitaminlerin çoğu depolanmaz. Vücut gereksinim duyduğu kadarını alır, kalanını idrar yoluyla dışarı atar. Suda eriyen vitaminlerin yetersizliğini önlemek için, düzenli olarak günlük diyetle almak gerekir.

Yağda eriyenler ise; A, E, K ve D vitaminidir. Vücut tarafından depolanan yağda eriyen vitaminlerin eksikliği, sağlıklı insanlarda pek görülmez. Sadece yağ emiliminde problem olanlarda bu vitaminlerin eksikliğine rastlanır.

SUDA ERİYEN VİTAMİNLER

B GRUBU VİTAMİNLERİ

B 1 VİTAMİNİ (TİAMİN)

Ne işe yarar?
Vücutta karbonhidrattan enerji oluşturulmasında etkilidir.

Yetersizliğinde ne olur?
Daha çok kronik alkoliklerde rastlanan tiamin yetersizliği, Beriberi hastalığa yol açar. B1 vitamini eksikliğinde ayrıca, yorgunluk, iştahsızlık, kabızlık, baş ağrısı, uykusuzluk, ödem gibi sorunlar görülür.

Kaynakları nelerdir?
Ekmek, pirinç, makarna, zenginleştirilmiş ürünler, tahıllar, gevrekler, unlu gıdalar, fındık, süt, karaciğer ve organ etleri, zengin tiamin kaynaklarıdır.

B2 VİTAMİNİ (RİBOFLAVİN)

Ne işe yarar?
Vücudun bütün hücrelerinde enerji oluşumu ve gözün ışığa uyum sağlaması için gereklidir.

Yetersizliğinde ne olur?
Ağır enerji ve protein eksikliğinde B 2 vitamininin yetersizliğine rastlanır. B2 vitamini eksik olanlarda, ışıktan rahatsız olma, bulanık görme, gözlerde yanma ve kaşınmanın yanı sıra büyüme geriliği gibi belirtiler gözlenir.

Kaynakları nelerdir?
Kaynakları; süt ve süt ürünleri, organ etleri, yumurta, zenginleştirilmiş tahıllar ve yeşil yapraklı sebzelerdir. B2 vitamin kaynakları, ışıkta kalınca kayba uğrar. Bu nedenle özellikle süt ve süt ürünlerinin karanlıkta saklanması gerekir.

NİASİN

Ne işe yarar?
Vücutta şekerlerin ve yağ asitlerinin kullanımına yardım eder, enzimlere yardımcıdır, bütün hücrelerin enerji oluşumundan sorumludur.

Yetersizliğinde ne olur?
Proteinden dengeli beslenenlerde yetersizliği pek görülmeyen Niasin yeterince alınmazsa, ishal, dermatit gibi hastalıklara yol açar.

Fazla alındığında ne olur?
Niasinin fazla alınması durumunda, damarlarda genişleme, ciltte kızarıklıkla birlikte, karaciğer bozuklukları gözlenir.

Kaynakları nelerdir?
Tavuk, balık, et ve kurubaklagillerde bulunur.

B 6 VİTAMİNİ (PİRİDOKSİN)

Ne işe yarar?
Elzem olmayan proteinlerin yapımında, beyin iletiminde önemli bir maddenin yapımında, insülin, hemoglobin, antikor oluşumunda ve yağ metabolizmasında görevlidir.

Yetersizliğinde ne olur?
Yetersizliğinde bebeklerde mental yetersizlik, mide bulantısı, kansızlık, depresyon, ciltte yağlanma ve çatlama görülür. B6 vitaminin eksikliği, anne sütü ve formül mamalar verilerek giderilir.

Kaynakları nelerdir?
Tavuk, balık, karaciğer, böbrek, soya fasulyesi, fındık, yeşil sebzeler, tam tahıllar ve kuru baklagillerde bulunur.

FOLİK ASİT

Ne işe yarar?
Hücre çoğalması ve yeni hücre yapımında önemlidir. Folik asit ayrıca kırmızı kan hücrelerinde hemoglobinle çalışır. Kalp ve damar hastalıklarıyla birlikte, bebekleri nöral tüp defektine karşı korur.

Yetersizliğinde ne olur?
Özellikle gebeliğin ilk 3 ayında yetersizliği olursa, bebeğin omuriliğinde hasarlar ve büyüme geriliği görülür. Bu nedenle doğurganlık çağındaki kadınlara düzenli olarak Folik asit içeren besin takviyesi veya vitamin verilir.

Kaynakları nelerdir?
Folik asit; yeşil yapraklı sebzeler, meyveler, kuru baklagiller, karaciğer, mayalı ekmek, buğday özü, tam tahıllar ve zenginleştirilmiş ürünlerde bulunur.

B12 VİTAMİNİ (KOBALAMİN)

Ne işe yarar?
Folik asitle beraber kırmızı kan hücre yapımında etkilidir. Tüm vücut hücrelerinde bulunan B12 Vitamini, yağ asitlerinin ve amino asitlerin kullanılmasına yardım eder.

Yetersizliğinde ne olur?
Yetersizliğinde anemi, yorgunluk, sinirlerde hasar, dilde düzleşme, deride hassasiyet görülür. Bazı kişilerde genetik olarak B12 vitamini eksikliği olabilir. Bu kişilere mutlaka dışardan verilmelidir. Kimi zaman da vejetaryenlerde gözlenen B12 vitamin eksikliği, şiddetli anemiye, geri dönüşsüz sinir hasarına yol açabilir. Özellikle yaşlılar ve vejetaryenler B12 vitaminini dışardan almalıdır.

Kaynakları nelerdir?
Kaynakları; kırmızı et, balık, tavuk, karaciğer, dalak, böbrek, yumurta, süt ve süt ürünleridir.

BİOTİN

Ne işe yarar?
Biotin enerji üretiminde, yağ, karbonhidrat ve proteinlerin sindirilmesinde önemlidir.

Yetersizliğinde ne olur?
Yetersizliğine seyrek olarak rastlanan Biotin eksikliği, kalpte anomaliye, iştah kaybına, yorgunluğa, depresyona ve cilt bozukluklarına yol açar.

Kaynakları nelerdir?
Kaynakları; yumurta, karaciğer, mayalı ekmek ve tahıllardır.

PANTOTENİK ASİT

Ne işe yarar?
Hücre enerji üretimi ve besin öğelerinin metabolizmasında etkilidir.

Yetersizliğinde ne olur?
Yetersizliğine pek rastlanmaz.

Kaynakları nelerdir?
Pantotenik asit en çok, et, tavuk, balık, tam tahıllar, kuru baklagiller, sebze ve meyvelerde bulunur.

C VİTAMİNİ (ASKORBİK ASİT)

Ne işe yarar?

Bir antioksidan olan C vitamini, serbest radikaller adı verilen kanserojenlere karşı koruyucudur.
Demirin, folik asidin ve kalsiyumun emilimini artıran C vitamini, bağ dokularını, diş etlerini ve enfeksiyonlara karşı vücudu korur, soğuk algınlığına karşı etkilidir.
Protein metabolizmasında kullanılır.

Yetersizliğinde ne olur?
C vitamini eksikliğinde, gemici hastalığı da denilen skorbüt hastalığı oluşur. C vitamin yetersizliği ayrıca, diş kayıplarına, diş etlerinde kanama ve süngerimsi yapıya, geç iyileşen yaralara ve enfeksiyonlara karşı dirençsizliğe neden olur.

Günde bir portakal, normal C vitamini ihtiyacını karşılar. Fakat sigara içenlerin daha çok C vitamini tüketmesi gerekir. Isıtma ve pişirmeyle ile C vitamininin işlevleri yitirildiği için, sebzeleri az pişirmek ve büyük doğramak gerekir.

Fazlalığında ne olur?
Suda eriyen bir vitamin olan C vitamininin fazlası atılır. Özellikle böbrek taşı olanların tablet halinde tüketmemesi gerekir.

Kaynakları nelerdir?
Bitkisel kaynağa sahip olan C vitamini yoğun olarak portakal, mandalina, greyfurt, acı veya tatlı biber, kiraz, maydanoz, domates, kuşburnu ve yeşil sebzelerde bulunur.

YAĞDA ERİYEN VİTAMİNLER

A VİTAMİNİ

Ne işe yarar?

Epitel dokunun (burun, ağız, solunum ve sindirim sisteminin iç yüzeyi) korunmasını sağlar.
Gözün karanlıkta görmesini sağlar.
Diş minelerinin sağlıklı olmasını sağlar.
Kemik büyümesi ve üreme fonksiyonu için önemlidir.
Bağışıklık sistemini güçlendirir.
İştahı artırır.
İşitme fonksiyonlarında etkilidir.

Yetersizliğinde ne olur?
A vitamini eksikliği ender görülür. Buna rağmen A vitamini eksikliği varsa, gece körlüğünün yanı sıra, gözlerde çabuk yorulma ve enfeksiyon daha sık oluşur. Ayrıca vücudun savunmasını zayıflatır, yorgunluk, iştahsızlık, kilo kaybı, ciltte kuruma, kaşıntı, dişlerde şekil bozuklukları görülür.

Fazlalığında ne olur?
Karaciğerde depolanan A vitaminin eksikliği kadar, fazlası da zararlıdır. Zehirlenmeye kadar gidebilen A vitamini fazlası; karaciğer ve dalak büyümesi, iştahsızlık, büyümenin yavaşlaması, kol ve bacak kemiklerinde ağrı, ciltte kuruma, çatlama, saç dökülmesi, kafa içi basıncının artması gibi etkilere yol açar.

Kaynakları nelerdir?
A vitamini kaynakları; hayvansal ve bitkisel olarak ayrılır. Hayvansal kaynakları balık, karaciğer yağı, süt yağı ve yumurta sarısıdır. Bitkisel kaynakları ise havuç ve yeşil yapraklı sebzelerdir.

A vitamini, yağda kızartma dışında kayba uğramaz. Sadece çok açıkta kalırsa ve uzun süre güneşte kurutulursa kaybına rastlanır.

E VİTAMİNİ

Ne işe yarar?
En önemli özelliği çok iyi bir antioksidan olup, hücreleri oksidasyona karşı koruyan E vitamini; kanser, kalp hastalıklarının yanı sıra katarakt hastalığına karşı da son derece etkilidir.

Yetersizliğinde ne olur?
Yetersizliği prematüre bebeklerle birlikte, yağ emilim bozukluğu olanlarda görülür. Esikliğinde prematüre bebeklerin alyuvarlarının kolayca parçalanarak, sinir sisteminde sorunlar oluşmasına yol açar. E vitamini, Parkinson hastalarında daha çok kullanılır. Fazla alınması toksik etki yaratmayan E vitaminden yeterli miktarda alabilmek için, sıvı yağ kullanmak ve yemekleri yağda kızartmadan pişirmek gerekir.

Kaynakları nelerdir?
E vitamini kaynakları; sıvı yağlar, fındık gibi yağlı tohumlar, koyu yeşil yapraklı sebzelerdir.

K VİTAMİNİ

Ne işe yarar?
Karaciğerde depolanan K vitamini; kanın pıhtılaşmasında ve kemiklerin mineralizasyonunda etkilidir.

Yetersizliğinde ne olur?
K Vitamini eksikliğinde pıhtılaşmayan kanamalar, kan kaybına yol açar. Yetersizliğine daha çok prematüre bebeklerde rastlanır.

Fazlalığında ne olur?
K vitamininin fazlası daha önemlidir. Özellikle antikoagulan ilaç kullananların K vitamin alımları sınırlandırılır.

Kaynakları nelerdir?
İnek sütü, karaciğer ve yeşil yapraklı sebzelerde bulunan K vitamininin, sebzenin koyu rengi arttıkça yoğunluğu da artar.

D VİTAMİNİ

Ne işe yarar?
Vücutta hormon işlevi yapar.
Kandaki kalsiyumu dengede tutar. Kalsiyumun seviyesi düşünce, kemiklerden kalsiyumun çekilip, kana verilmesini sağlar.
Büyüme ve gelişmede, diş gelişiminde ve kemik mineralizasyonunda etkilidir.
Lösemi, akciğer ve kolon kanserini önleyici etkiye sahiptir.

Yetersizliğinde ne olur?
Anne sütü ile beslenen bebekler de dahil olmak üzere, bütün bebeklerde D vitamini eksikliği görülebilir. Vitaminlerin çoğu besinlerle dışardan alınırken, D vitamininin çoğu, güneş ışığı sayesinde vücutta yapılır. Bu nedenle D vitamini eksikliği, yeterince güneş ışığı almayan insanlarda daha çok görülür.

D vitamini yetersizliği, çocuklarda raşitizm, gelişme geriliği, yetişkinlikte ise kemik erimesine yol açar. Yaşlıların D vitamini tabletlerini kullanmaları gerekebilir.

Fazla alındığında ne olur?
Uzun süre ve yüksek dozda D vitamini tableti kullanımında, böbrek ve kalp damarlarında kireçlenme ve yetmezlik gözlenir. Bu nedenle D vitamini mutlaka doktor kontrolünde verilmelidir.

Kaynakları nelerdir?
D vitaminin en iyi kaynağı güneş ışığıdır. Bu nedenle güneş ışığından olabildiğince faydalanmak gerekir. D vitamini kaynakları arasında ayrıca balık, balık yağı, zenginleştirilmiş süt ve margarin sayılabilir.

Kaynak : Aydan Atasoy / Beslenme ve Diyet Uzmanı / http://www.mylifediyet.com

İlginizi çekebilir

Proteinler

Proteinler Hücre yapımından onarılmasına, beden fonksiyonlarından hormon yapımına kadar pek çok reaksiyonu gerçekleştiren proteinler, bitkisel …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

error: Content is protected !!